39 yıldır süren hukuksuzluk hali: 12 Eylül

img

DİYARBAKIR – 12 Eylül Darbesi döneminde Diyarbakır Cezaevi’nde kalıp, ağır işkenceler gören isimler, aradan 39 yıl geçmesine rağmen devlet ve hukuk adına halen değişen bir şey olmadığını ifade etti.

Üzerinden 39 yıl geçen 12 Eylül Askeri Darbesi, vücut bulan hukuksuzluk hali içerisinde işlenen cinayetler, yapılan idamlar, kötü muamele ve insan hakları ihlalleriyle Türkiye tarihinin en karanlık sayfaları olarak kayıtlara geçti. Bu dönemde ağır bedeller ödeyen bir kesimlerden biri de Kürtler oldu. Döneme dair hafızalara kazınıp, sembolize eden mekanların başında ise Diyarbakır 5 Nolu Cezaevi geldi.
 
3 KİPRİT ÇÖPÜ…
 
Diyarbakır zindanında ağır işkencelere maruz kalan tutuklulardan Mazlum Doğan, cezaevi koşullarını protesto eden 21 Mart 1982’de ardından 3 kibrit çöpü bırakarak hayatına son verdi. Doğan’ın bıraktığı direniş ruhunu ise tarihe “Dörtler” olarak adlarını yazdıran Ferhat Kurtay, Eşref Anyık, Mahmut Zengin ve Necmi Öner takip etti. Yapılan insan dışı uygulamalara karşı 14 Temmuz 1982’de başlatılan ölüm orucu eyleminde ise eyleme öncülük eden Mehmet Hayri Durmuş’la birlikte, Kemal Pir, Ali Çiçek ve Akif Yılmaz yaşamlarını yitirdi. Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi’nde 1981-84 yılları arasında tam 34 tutuklu yaşamını yitirdi.
 
O dönem burada kalan, uygulanan vahşete maruz kalıp, tanıklık eden isimler arasında yer alan Ahmet Candan ve Ahmet Andıç, o dönemi anlattı. 
 
12 Eylül darbesinden 4 ay önce tutuklanıp Diyarbakır Cezaevi’ne konulduğunu belirten Ahmet Candan, 65 yıllık yaşamının farklı dönemlerinde tam 17 yıl cezaevinde kaldığını paylaştı. Candan, Diyarbakır Cezaevi’nde o dönem maruz kaldığı işkenceleri ise şu sözlerl dile getirdi:
 
“Cezaevindeyken aniden sesler geldi. Bu ses postaların sesiydi. Birden bulunduğumuz koğuşlara girdiler ve hepimizi sıraya dizip işkenceden geçtiler. Aradan 3 gün geçtikten sonra daha önce orada çalışan bütün gardiyanların yerine kendisini cezaevine gönüllü yazan kişileri getirdiler. Ve o günden sonra işkence başladı.  Kaba dayaktan psikolojik dayağa kadar her şey vardı. Anlatmaya kalksak bunu ne kaydedecek kaset ne de yazacak kitap vardır. 
 
‘DİRENENLER SAYESİNDE TOPLUM AYAKTA’
 
3 yıl boyunca kesintisiz bir şekilde 24 saat işkence yapıldı. İşkence yapanlar o kadar insanlıktan çıkmışlardı yeni yeni teknikler çıkarıyordu. Elektrik verme, falakaya yatırma, çıplak bir şekilde yürütüp marş okutmak, dışkı yedirme bunlar sadece bazıları. Bunlar toplumun da bildiği şeyler.” 
 
Diyarbakır zindanının toplumun zihninden işkencenin yanı sıra direnişi de anımsattığını vurgulayan Candan, o gün direnenler sayesinde bugün toplumun ayakta kalabildiğini ifade etti.
 
‘DEĞİŞEN BİR ŞEY YOK’
 
12 Eylül’de yaşadıklarının daha dün gibi aklında olduğunu dile getiren Candan, “Aradan 39 yıl geçmesine rağmen halen devlet ve hukuk adına değişen bir şey yok. Hukuk halen aynı hukuk.  Zaten 12 Eylül Anayasası halen yürürlükte. Cezaevlerindeki durum ise, daha da kötü bir hal almış durumda. Daha önce cezaevinde yıllarca birlikte kaldığım bir arkadaşım bu süreçte 7 ay cezaevinde kaldıktan sonra dışarı çıkar çıkmaz yurt dışına çıktı, ‘Bir daha cezaevine giremem’ diyerek. Durum bu kadar kötü, hukuk bu kadar kötü. Ama o zaman da yılmadık şimdi de yılmayacağız” ifadelerini kullandı. 
 
‘MUHALEFETİ BASTIRMAK İSTEDİLER’
 
Ahmet Andıç ise, o dönem Diyarbakır’ın Dicle ilçesinde öğretmenlik yaparken tutuklanıp, cezaevine konuldu.
 
Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana darbe mekaniğinin varlığı hep koruduğunu dile getiren Andıç, 12 Eylül’e uzanan süreci şöyle özetliyor: “70’li yıların ortalarında ülkede Kürt halkının, diğer emekçi sınıfların mücadelesinin yükseldiği, giderek örgütlü bir topluma doğru evrilmenin olduğu yani mevcut düzenin kabuğunu yırtmaya çalışan, daha demokratik, daha uygar bir ülkeye yönelik devrimci çıkışlar yükseldi. Yönetilenlerde eskisi gibi yaşamak istemiyordu. Daha iyi bir düzen, daha ilerici bir düzende yaşama isteği yükseldi. Böylesi bir ortamda Türkiye’de egemen güç ve bu egemen gücün arkasına saklanan emperyalist güçler devreye girdi. Halkı korkutup, yükselen muhalefeti bastırıp, sokaklardaki demokrasi isteyen insanları evlerin içine hapsetmesiyle bir zapturapt dönemine gidilmeye başlandı. Sonuç olarak da 12 Eylül 1982’de bir askeri darbe gerçekleşti.”
 
KÖYDE UĞRADIĞI İŞKENCEYİ CEZAEVİNDE DE GÖRDÜ
 
Cezaevine girmesiyle birlikte işkence tanıştığını kaydeden Andıç, “Bizim köye darbenin 3’üncü günü askeri operasyon başlatıldı. Köy mermi yağmuruna tutulmuştu. İşkenceyle köylülere işte dışkı yedirme gibi her türlü pislik yapıldı. O dönemde erkeklerin cinsel organına ip takılarak kadınlara çektirmelere varan akıl almaz her türlü vahşet uygulandı” dedi.  Andıç, cezaevinde uygulanan işkencelerin ise gösterilen direnişlerden sonra ancak azaldığını kaydetti.
 
Askeri darbenin toplumda büyük travmalara yol açtığını söyleyen Andıç, özellikle kendilerinden sonraki kuşakların geçmişle bağının koparılmasının kendilerinde derin izler yarattığını ifade etti. 12 Eylül ile bugünü de kıyaslayan Andaç, günümüzde 12 Eylül’ü aşan bir uygulamanın var olduğunu da belirtti.
 
MA / Fethi Balaman
 

Diğer başlıklar

22:48 ABD ateşkes heyeti yarın Türkiye’ye geliyor
21:28 Cizre’de mahallelere ev baskınları
21:22 ‘Türk askerlerin Suriye topraklarında daimi varlığına karşıyız’
20:56 'Savaşa karşı barış kazanacak'
20:34 ABD'li askerler bir üslerini daha terk etti
20:11 İstanbul’un kuleleri meme kanserine karşı pembeye büründü
20:09 Hoşyar Zebari: Türkiye ‘etnik temizlik’ yapıyor
20:05 IMF’nin tahmini Albayrak’ın tahmini ile uyuşmadı
19:56 74 yaşındaki Yaşlı'ya Kürtçe konuştuğu için ırkçı saldırı
19:51 IPU Türkiye’nin operasyonunu kınadı
19:37 HDP Muş eski Milletvekili Özkan için tahliye kararı
19:26 Dêrazor Sivil Meclisi: Anlaşma Dêrazor’u kapsamıyor
19:14 Temelli, polis engeline rağmen halkla bir araya geldi: Savaş geleceğimizi çalıyor
19:11 Kobanê’de siviller kaçırıldı
19:07 DTCF öğrencileri ülkücü saldırısını protesto etti
18:58 İngiltere ve NATO hemfikir: Türkiye operasyonu durdurmalı
18:44 Erdoğan'dan Baydemir hakkında suç duyurusu
18:42 ‘Şampiyonlar Ligi finali İstanbul'da oynanmasın’
18:36 HDP MYK’den gözaltı ve tutuklamalara tepki
18:30 Fransa Başbakanı: Türkiye operasyonu DAİŞ’in canlanmasına yol açar
18:29 HDP Hukuk ve İnsan Hakları Komisyonu’ndan Feyzioğlu hakkında suç duyurusu
18:20 Hakkari’de KESK binasına yapılan baskına tepki
18:13 Gever ve Erciş'te eşbaşkanların gözaltına alınması protesto edildi
18:02 Toğrul: AKP IŞİD’e hayat öpücüğü veriyor
17:56 Kızıltepe'de yaşamını yitirenlerin sayısı 3’e çıktı
17:52 PCP’den Türkiye’ye kınama: DAİŞ yeni isimlerle geri dönecek
17:47 BM Güvenlik Konseyi yeniden toplanıyor
17:23 Cenaze taşıdığı gerekçesiyle 9 yıl hapis cezası verildi
17:16 Girê Spî savunmasında olan Zagros Kobanê: Tüm dünya direnişimize tanıklık edecek
16:51 Garzan Mezarlığı’ndan çıkarılan 262 cenaze 2 yıl sonra kimsesizler mezarlığına defin edildi
16:49 Genç’te 7 bölgeye 15 günlük yasak
16:33 Tacize karşı güvenlik önlemleri arttırıldı
16:29 Uluslararası Koalisyon: Minbic’den çıktık
16:27 DTCF'de provokasyon girişimi
16:18 ABD Savunma Bakanı Esper: Erdoğan’ın işgal emri yıkıma yol açtı
16:04 Gazeteci Doğru'ya uygulanan adli tedbir kontrolü kaldırıldı
16:02 HDP Gençlik Meclisleri’nden ‘direnişi büyütme’ çağrısı
16:00 Serêkaniyê’de yaralananlar Viranşehir’e getiriliyor
15:50 İzmir Valiliği'nden HDP buluşmasına yasaklama
15:41 Kılıçdaroğlu: Dünyanın tamamını düşman edindik
15:36 Yazar Demirer’in davası görüldü
15:35 Malatya'da gözaltı operasyonuna tepki
15:32 'Savaşa karşı çıkmak suç mu?'
15:20 Belediye hoparlörlerinden Mehter Marşı çalınıyor
15:19 Rusya’nın Suriye Özel Temsilcisi: Şam ile Kürtler arasında arabuluculuk yaptık
14:48 İngiltere de Türkiye'ye silah satışını askıya aldı
14:43 Barış Anneleri: Kıyamete kadar direniriz!
14:28 Nizamettin Toğuç’a 1 yıl sonra tahliye
14:15 Minbic’ta 1’i teğmen 2 asker yaşamını yitirdi
14:14 Rusya Savunma Bakanlığı: Rus askeri Minbic’te
14:12 Boğaziçi öğrencilerine 5 yıla kadar ceza istendi
14:05 Hakkari ve Yüksekova'da gözaltılara tepki
13:59 Polis ev baskınında kafaya silah dayadı: Sıkayım mı, sıkayım mı
13:50 Halk buluşmasına çağrı
13:31 Savaşı koordine eden alay komutanı Albay Yaşar Kaya yaralandı
13:24 Urfa'da ambulanslar hiç durmuyor!
13:24 Buldan: Yanlış hesap Rojava’dan döner
13:20 Erdoğan: Münbiç’ten Irak sınırına kadar sürecek
13:15 Sınır hattındaki mahalleye havan düştü: 2 ölü, 12 yaralı
12:48 AKP'li başkan operasyona destek için meclisi olağanüstü toplayacak
12:44 Volkswagen'den Türkiye kararı
12:36 Eliaçık: Türkiye bölgeyi Kürtlerden arındırmak istiyor
12:33 BM’den Türkiye’ye uyarı
12:07 İzmir'de kadın cinayeti
11:58 Bingöl’de 3 kişi tutuklandı
11:58 'Savaşı Durdurun' çağrısı büyüyor
11:53 Kürdistan Parlamentosu toplandı: Saldırılara karşı ortak savunma çağrısı
11:36 Eyn Îsa’da sivil araca saldırı: 2 kişi yaşamını yitirdi
11:35 Polis HDP milletvekilini darp etti
11:35 Federe Kürdistan'daki parti ve STK'ler: Hava sahası uçuşa yasaklansın
11:28 Federe Kürdistan Bölgesi’nde Türk mallarına boykot
11:27 Akşener’den Erdoğan’a: Milletimizi yaptırımlara karşı nasıl koruyacaksınız?
11:20 Gayıp ve Şahin'in duruşması ertelendi
11:12 ABD Minbic’den çekiliyor
11:10 Urfa sınırı ‘savaş’ sahası: Koruculara ‘hazır olun’ talimatı
11:09 ETHA çalışan Demirci'nin davası ertelendi
11:08 İşçi ve emekçiler: Savaşın faturasını ödemek istemiyoruz
11:04 Çin'den Türkiye'ye savaşı durdurma çağrısı
11:04 Oğlunu defneden baba mezarlıkta gözaltına alındı
10:58 Perakende satış hacminde düşüş
10:57 NYTimes: ABD İncirlik'teki nükleer silahları taşıma planlarını gözden geçirdi
10:56 Avukatlar İmralı’ya gitmek için yeniden başvuru yaptı
10:49 Doktor Gül: Barışı savunmaya devam edeceğiz
10:34 İşsizlik bir yılda 1 milyon 65 bin kişi arttı
10:20 Suriye savaşında film başa sardı!
10:17 Hastanede elleri kelepçeli 3 gün kaldı, bir doktor bile gitmedi
10:07 Bursa ve Malatya’da ev baskınları
09:59 Dersimliler: Başlatılan savaşta ölüm filizleniyor
09:58 Mağdurlar operasyonların DAİŞ’e 'hayat suyu' olacağı kaygısında
09:57 Bağdu cinayeti: DAİŞ'li isim verdi, sadece ifadeleri alındı
09:54 Kemal Can: CHP’nin tezkereye ‘evet’ demesi sorunlu bir savunma
09:32 Zorla Alıkonulan Kadınlar İçin Mücadele Platformu’ndan DAİŞ uyarısı
09:32 Nusaybin'de bir haftada neler oldu?
09:11 Bulut: Anlaşma savaşın seyrini değiştirebilecek bir gelişme
09:08 'Dünya kadınlarını Rojavalı kadınlarla dayanışmaya çağırıyoruz'
09:07 17 yıl hapis cezası verilen erin annesi: Adalet istiyorum
09:06 'DAİŞ'in katliamlarını nasıl yaptığına hepimiz tanık olduk'
09:05 10 Ekim'de yaralı kurtulan Karakurt: Türkiye DAİŞ’e yeniden alan açıyor
09:05 Karakoldan 'havan mermisi' yanıtı: Deneme amaçlı biz atıyoruz
09:04 Polis olduğunu söyleyen kişilerce alıkonulup tehdit edildi